I-US ayinalo ilungelo lokufundisa abanye ngentando yesininzi

Libali elidala kakhulu. Kwanaxa ukuhlawulwa kwamakhoboka kwakusemthethweni eMelika ngaphambi kweMfazwe Yamakhaya yaseMelika (1861-65), ilizwe lagxininisa ekuzibonakaliseni njengomzekelo wentando yesininzi kwihlabathi liphela. Kwanemfazwe yamakhaya eyonakeleyo eyakha yaliwa naliphi na ilizwe laseYurophu okanye laseMntla Melika ayizange itshintshe indlela elizihlonipha ngayo kule nkalo.

Kwaye phantse kwisibini kwisithathu senkulungwane yama-20, ucalucalulo oluhlazisayo nolunobundlobongela — oluhlala lunyanzeliswa ngokubulawa kwabantu ngokungekho mthethweni, ukuthuthumbisa nokubulala — lwalusenziwa kuwo onke amazwe asemazantsi e-US nangona imikhosi yase-US yayibonakala ilwela ukukhusela idemokhrasi kwiimfazwe ezingapheliyo, ngokuqhelekileyo egameni labacinezeli abangenalusini, kwihlabathi liphela.

Ingcinga yokuba i-US ingumzekelo wokuphela kwedemokhrasi kunye norhulumente osemthethweni kwihlabathi liphela ayisiyonto iqhelekileyo. Kuba ukuba "inkululeko" abapolitiki baseMelika kunye neengcali bathanda ukuyithetha ngokungapheliyo ithetha nantoni na, kufuneka ibe yinkululeko yokunyamezela ubuncinci ukwahlukana.

Kodwa i-neo-conservative moralism enyanzeliswa ziirhuluneli zase-US ezilandelelanayo kwiminyaka engama-40 nangaphezulu yahlukile kakhulu. "Inkululeko" ikhululekile ngokusemthethweni kuphela ngokutsho kwabo ukuba ihambelana neemfuno zesizwe zase-US, imigaqo-nkqubo kunye nokucalucalulwa.

Abantu bathatha inxaxheba kuqhankqalazo lokuxhasa abantu base-Afghanistan nge-28 ka-Agasti 2021 eNew York City. [Ifoto/ii-Arhente]

Olu budenge lucacileyo kunye nokuzikhukhumeza ngokungaboniyo kwasetyenziswa ukuthethelela ulawulo oluncinci lwe-US oluqhubekayo kunye nokuhlala phantsi kwamazwe ukusuka e-Afghanistan ukuya e-Iraq kunye nokuqhubeka kobukho bomkhosi we-US eSyria ngokuchasene ngokupheleleyo nezicelo eziveziweyo zikarhulumente waseDamasko kunye nomthetho wamazwe ngamazwe.

USaddam Hussein wayemkelekile ngokupheleleyo kulawulo lukaJimmy Carter noRonald Reagan ngeminyaka yoo-1970 noo-1980 xa wayalela ukuba kuhlaselwe i-Iran kwaye logama nje wayesilwa nama-Iran kwimfazwe enegazi elikhulu kwimbali yoMbindi Mpuma.

Waba “ngumntu obonakalisa ububi” nowobuzwilakhe emehlweni e-US kuphela xa wahlasela iKuwait echasene neminqweno ye-US.

Kufanele kubonakale naseWashington ukuba akunakubakho mzekelo mnye kuphela wentando yesininzi.

Isazi sezopolitiko saseBritane esingasekhoyo u-Isaya Berlin, endandinelungelo lokumazi nokufunda kuye, wayesoloko elumkisa ukuba naluphi na umzamo wokunyanzelisa uhlobo olunye lorhulumente kwihlabathi liphela, nokuba luyintoni na, ngokuqinisekileyo luya kukhokelela kwingxabano kwaye, ukuba luphumelele, lunokugcinwa kuphela ngokunyanzelisa ubuzwilakhe obukhulu kakhulu.

Uxolo lokwenene oluhlala luhleli kunye nenkqubela phambili ziza kuphela xa uluntu oluphambili kwezobuchwepheshe nolunamandla omkhosi luvuma ukuba kukho iintlobo ezahlukeneyo zoorhulumente kwihlabathi liphela kwaye abanalo ilungelo likaThixo lokuhambahamba bezama ukubabhukuqa.

Le yimfihlo yempumelelo yemigaqo-nkqubo yorhwebo, uphuhliso kunye nezopolitiko yaseTshayina, njengoko ifuna ubudlelwane obuzuzisayo namanye amazwe nokuba alandela inkqubo yezopolitiko kunye neengcamango ezinjani.

Imodeli karhulumente waseTshayina, egxekwa kakhulu eMelika nangabalingani bayo kwihlabathi liphela, incede ilizwe ukuba likhuphe abantu abaninzi kubuhlwempu kwiminyaka engama-40 edlulileyo kunalo naliphi na elinye ilizwe.

Urhulumente waseTshayina ebesoloko enika abantu bakhe amandla okukhula kwempumelelo, ukhuseleko kwezoqoqosho kunye nesidima somntu ngamnye ngendlela abangazange bayazi ngaphambili.

Yiyo loo nto iTshayina iye yaba yimodeli ethandwayo nelandelwa ngakumbi kuluntu oluninzi, nto leyo echaza ukudana kwe-US, umsindo wayo kunye nomona ngeTshayina.

Ingabizwa njani inkqubo karhulumente waseMelika ukuba ilawulwa yintando yesininzi xa kule minyaka ingamashumi amahlanu idlulileyo iye yalawula ukuwohloka kwemigangatho yokuphila yabantu bayo?

Ukungeniswa kwemveliso e-US evela eTshayina nako kuncede i-US ukuba ithintele ukunyuka kwamaxabiso kunye nokunciphisa amaxabiso eempahla ezenziwe ngabantu bayo.

Kwakhona, iipateni zosulelo kunye nokufa kwi-COVID-19 bhubhane zibonisa ukuba amaqela amaninzi eentlanga ezincinci kulo lonke elaseMelika kuquka ama-Afrika aseMelika, ama-Asia namaHispanics - kunye namaNdiya aseMelika ahlala "ezivalele" kwiindawo zawo "ezibhukishiweyo" - asacalulwa kwiinkalo ezininzi.

De kube ezi zenzo zokungekho sikweni zilungisiwe okanye ubuncinane zilungiswe kakhulu, akufanele ukuba iinkokheli zaseMelika ziqhubeke nokufundisa abanye ngentando yesininzi.


Ixesha lokuthumela: Oktobha-18-2021